در ابتدای اجرای نمایش، مرد و زنی در گوشهای از صحنه نشستهاند و مخاطب از همان ابتدا با فضایی مواجه میشود که بیش از آنکه به یک اجرای کلاسیک و متعارف شبیه باشد، تلاش دارد میان نمایشنامهخوانی و اجرای صحنهای حرکت کند.
صبح مشهد- موسیقی بهتدریج در فضای سالن طنینانداز میشود و روایت با ترکیبی از بازی، خوانش، حرکت و عناصر نمایش ایرانی پیش میرود. با آغاز اجرا، شخصیتها بهتدریج وارد فضای داستان میشوند و در کنار دیالوگها، موسیقی و میزانسن نیز بخشی از روایت را شکل میدهند.
حضور مرشد و نقال، یکی از عناصر قابل توجه اجراست، عنصری که فضای نمایش را از یک خوانش صرف نمایشنامه فاصله میدهد و حالوهوایی نزدیک به شیوههای روایت در نمایشهای ایرانی ایجاد میکند. در میان روایت، لحظاتی از طنز شکل میگیرد و خنده بر لب مخاطبان مینشیند. بخشی از این فضای طنز به شخصیت «عالیه» گره خورده است؛
شخصیتی که در ظاهر میتواند مخاطب را به خنده وادارد، اما پشت همین شوخیها و کنایهها، حرفهایی جدیتر درباره روابط، خیانت و شرایط زنان مطرح میشود. «شکلک»؛ تلفیق نمایشنامهخوانی با عناصر نمایش ایرانی حانیه غیور، کارگردان و بازیگر نمایش «شکلک» در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: در مجموعه آکتور رویدادی با عنوان «شنبهخوانی» برگزار میشود که قرار است هر شنبه تا شنبه هفته بعد، یک نمایشنامهخوانی یا صحنهخوانی اجرا شود و در صورت تمایل گروهها، میزانسن نیز به آن اضافه شود.
ایده اولیه من نیز این بود که کاری را برای همین رویداد آماده کنم. وی اضافه کرد: به دنبال متنی بودم که صرفاً مربوط به گذشته نباشد و بتواند بخشی از مشکلات امروز جامعه را نیز در خود داشته باشد. از چند نفر از استادانم پیشنهادهایی گرفتم و تعدادی از آثار را مطالعه کردم که در میان آنها، متنی از نغمه ثمینی بیشتر از سایر آثار توجهم را جلب کرد. این کارگردان تئاتر ادامه داد: بعد از انتخاب متن، تصمیم گرفتم اثر را بیشتر به سمت اجرا ببرم و چیزی بین خوانش محض و اجرای صحنهای ایجاد کنم، فضایی که امروز از آن با عنوانهایی مانند صحنهخوانی، اکتخوانی یا اجراخوانی یاد میشود. در ادامه، کارگردانی اثر نیز برایم جدیتر شد و تلاش کردم ویژگیهای نمایشی بیشتری به آن اضافه کنم. استفاده از عناصر نمایش ایرانی و نقالی غیور با اشاره به اضافه شدن عناصر نمایش ایرانی به اجرا، بیان کرد: در ادامه تصمیم گرفتم اثر را به سمت نمایشهای ایرانی ببرم.
به همین دلیل یک نقال به اجرا اضافه کردم و بعد از آن نیز مرشد وارد نمایش شد. تلاش کردم از ظرفیت نقالی و ویژگیهای نمایشهای ایرانی در روایت داستان استفاده کنم. وی درباره شخصیت «عالیه»، توضیح داد: تلاش کردم این شخصیت را تا حدودی در قالب کاراکتر سیاه در نمایشهای ایرانی قرار دهم، همان شخصیتی که ممکن است در نگاه نخست، فردی شوخ یا حتی کمعقل به نظر برسد، اما در دل همین شوخیها حرفهای جدی خود را بیان میکند. نمونه چنین شخصیتهایی را میتوان در ملیجکهای دوران دربار دید که با شوخی و خنده، حرفهای خود را درباره ظلمها و شرایط زمانه بیان میکردند. عالیه نیز اعتراضهای خود را به خیانت حسن، شیوه زندگی او و آوردن هوو در قالب همین شوخیها و کنایهها مطرح میکند. مشکلات زنان محدود به یک دوره تاریخی نیست غیور درباره پیام نمایش «شکلک» اضافه کرد: بیشتر میخواستم نشان دهم که مشکلات جامعه، بهخصوص مشکلات زنان، مربوط به یک بازه زمانی خاص نیست.
مشکلات زنان در این مملکت از گذشته وجود داشته و همچنان نیز وجود دارد. حتی من در این اثر زمان حال را نشان نمیدهم و شاید بتوان گفت اتفاقات مربوط به دهه ۸۰ را روایت میکنم. اگر دورههای بیشتری را نیز بررسی کنیم، میبینیم که اصل مشکل همچنان همان است و شاید فقط شکل اجرایی آن تغییر کرده باشد. وقتی طنز و نقالی روایتگر مسائل زنان میشوند این کارگردان تئاتر خاطرنشان کرد: برای حل چنین مسائلی، باید تغییرات از پایه و بنیاد اتفاق بیفتد و صرفاً کالبد و شکل ظاهری موضوع تغییر نکند. این مسئله یکی از نکاتی بود که میخواستم مخاطب در مواجهه با نمایش به آن فکر کند. غیور درباره چالشهای تولید نمایش ادامه داد: یکی از سختترین بخشهای تولید، روند دریافت مجوز و زمانی بود که در این مسیر از دست دادیم. این اجرا قرار بود ۲۷ تیر ماه روی صحنه برود، اما فهرست مشورتی دیر به دست ما رسید و در پیگیریها ایرادهایی مطرح شد که بسیاری از آنها قابل حل بود. این بازیگر تئاتر بیان کرد: چیزی که برای من سخت است این است که گاهی به قشر جوان و نوپا، به دلیل مسائلی که شاید با یک تذکر ساده قابل حل باشند، اجازه کار داده نمیشود یا روند کار بسیار طولانی میشود.
در چنین شرایطی، نوبت اجرا مرتبا عقب میافتد و گروه از زمان و انرژی خود فاصله بیشتری میگیرد. غیور خاطرنشان کرد: وقتی این روند طولانی میشود، انرژی افراد نیز تحلیل میرود و اعضای گروه ممکن است به تدریج همکاری خود را کاهش دهند یا کنار بکشند. برای یک گروه جوان که با انگیزه کارش را شروع کرده، چنین اتفاقی بسیار فرساینده است. وی درباره روند انتخاب بازیگران ادامه داد: در ابتدا چهار بازیگر اصلی شامل عالیه، حسن، نرگس و شریف را انتخاب کردیم. این انتخاب بر اساس اجراهایی بود که پیش از این از آنها دیده بودم و شناختی که از تواناییهایشان داشتم. این کارگردان تئاتر اضافه کرد: با توجه به ویژگیهای بدنی، لحن و توانایی هر بازیگر، فکر کردم این افراد میتوانند شخصیتهای مورد نظر را اجرا کنند. بعد از پیش رفتن تمرینها تصمیم گرفتم نمایش را بیشتر به سمت ویژگیهای نمایش ایرانی و نقالی ببرم. غیور بیان کرد: مرشد را به نمایش اضافه کردم و برای این نقش نیز یکی از دوستانم را که تجربه همزمان خوانندگی و بازیگری داشت، انتخاب کردم. در بخشهایی که احساس کردم داستان از طریق مرشد برای همه مخاطبان به اندازه کافی قابل فهم نیست، یک اکتخوان نیز اضافه کردم که مخاطبان مختلف بتوانند داستان را دنبال کنند.
کیفیت تئاتر مشهد با تهران قابل مقایسه است وی درباره وضعیت تئاتر مشهد، خاطرنشان کرد: به لحاظ ایدههایی که روی صحنه اجرا میشوند، تئاتر مشهد واقعاً وضعیت خوبی دارد. شاید از دور اینطور به نظر برسد که جایگاه تئاتر و اجرای زنده بیشتر در پایتخت و تهران متمرکز است، اما کسی که در هر دو فضا حضور داشته باشد، میتواند ظرفیتهای تئاتر مشهد را نیز ببیند. این بازیگر تئاتر ادامه داد: من دانشجوی ادبیات نمایشی دانشگاه دامغان بودم و به دلیل فاصله نسبتاً نزدیک دامغان با تهران، مدت زیادی برای تماشای اجراها به تهران میرفتم. بعد از اینکه به مشهد برگشتم و خودم را درگیر تئاتر این شهر کردم، متوجه شدم کیفیت بسیاری از آثار مشهد با تهران برابری میکند و حتی در مواردی بالاتر است. تفاوت اصلی بیشتر در اسم و رسم و میزان دیدهشدن است غیور اضافه کرد: به نظرم تفاوت اصلی بیشتر در اسم و رسم و میزان دیدهشدن است و همچنان این تصور وجود دارد که کار کردن در تهران جایگاه بالاتری دارد. در حالی که بچههای مستعد در مشهد بسیار زیاد هستند، افرادی که هنوز شناخته نشدهاند و فرصت لازم برای دیدهشدن پیدا نکردهاند. وقتی طنز و نقالی روایتگر مسائل زنان میشوند وی درباره انتخاب بازیگران کمتر شناختهشده، بیان کرد: یکی از دلایلی که در انتخاب بازیگران به سراغ افراد کمتر شناختهشده یا حتی بازیگران کار اولی رفتم، این بود که چنین فضایی برای تجربه و دیدهشدن آنها شکل بگیرد.
اگر قرار است این کارگردانی، نخستین تجربه جدی من در مشهد باشد و بازیگران نیز به من اعتماد کنند، من هم باید به آنها اعتماد کنم. در واقع این یک فضای متقابل است، آنها به من فرصت کارگردانی دادهاند و من نیز تلاش کردهام فرصت دیدهشدن و تجربه بیشتر را در اختیار آنها قرار دهم. ظرفیت تئاتر مشهد بیش از وضعیت فعلی آن است رضا صادقی تنها، بازیگر تئاتر «شکلک» درباره حضور خود در این نمایش اظهار کرد: این اثر ابتدا قرار بود برای اجرا آماده شود، اما باتوجه به اینکه ایده آن برای اجرای صحنهای کمتر تجربه شده بود، تصمیم گرفتیم آن را در قالب اجراخوانی ارائه کنیم.
یکی دیگر از دلایل استقبال من از این پروژه، حضور نغمه ثمینی به عنوان نویسنده اثر بود. نمایشنامههای او را همیشه دوست داشتهام و به همین دلیل برای حضور در این کار علاقهمند بودم. این بازیگر تئاتر درباره وضعیت تئاتر مشهد، بیان کرد: به نظرم تئاتر مشهد میتواند بسیار باکیفیتتر از وضعیت فعلی باشد. هنرمندان توانمند و شناختهشدهای در این شهر فعالیت میکنند و ظرفیت تئاتر مشهد بسیار بالاست و باید توجه بیشتری به آن شود. بخش قابل توجهی از مخاطبان فعلی تئاتر را خود هنرمندان و فعالان این حوزه تشکیل میدهند که برای تماشای آثار یکدیگر به سالنها میروند، بنابراین لازم است زمینهای فراهم شود که مخاطبان عمومی نیز ارتباط بیشتری با تئاتر پیدا کنند.
در مجموع، «شکلک» تلاشی است برای فاصله گرفتن از یک نمایشنامهخوانی صرف و نزدیک شدن به یک اجرای نمایشی؛ اجرایی که با استفاده از بازی، موسیقی، نقالی، مرشد و میزانسن، فضای متفاوتی برای مخاطب ایجاد میکند. ترکیب لحظات طنز با شیوه روایت نمایشهای ایرانی و حضور بازیگرانی با تجربههای متفاوت، از ویژگیهای قابل توجه این اجراست. همچنین حضور بازیگران جوان در کنار هنرمندان باتجربه نیز به این اجرا فضایی متفاوت بخشیده است.
منبع: ایسنا خراسان رضوی
