متأسفانه، مصرف سیگار در میان دختران نوجوان زنگ خطری است که ریشههای آن به عواملی چون فشارهای اجتماعی، کنجکاوی، تلاش برای ابراز هویت و استقلال، و یا حتی الگوبرداری از دوستان و اطرافیان بازمیگردد.
فرزانه پیرو احمدی لنگرودی- مشاور خانواده
صبح مشهد- نادیده گرفتن این موضوع میتواند آسیبهای جدی در آینده به همراه داشته باشد؛ از مشکلات تنفسی و قلبی گرفته تا افزایش خطر ابتلا به انواع سرطانها و مشکلات باروری. علاوه بر این، وابستگی به نیکوتین میتواند بر سلامت روان نوجوان تأثیر گذاشته و منجر به اضطراب و افسردگی شود.
نقش خانواده در این میان حیاتی است. ایجاد فضایی باز و دوستانه برای گفتگو، بدون قضاوت و سرزنش، اولین گام است. نوجوان باید احساس کند که میتواند نگرانیها و مشکلاتش را با والدین در میان بگذارد. آموزش آگاهسازی در مورد مضرات سیگار، تقویت اعتماد به نفس و خودباوری نوجوان، و تشویق او به فعالیتهای سالم و سازنده مانند ورزش و هنر، میتواند او را در برابر وسوسهها مقاومتر کند. در صورت نیاز، مشورت با متخصصان و مشاوران نیز راهگشا خواهد بود. حمایت مداوم و همدلانه خانواده، کلید عبور نوجوان از این مرحله حساس و جلوگیری از آسیبهای بلندمدت است.
تقویت مهارتهای مقابلهای و ایجاد گفتگوهای مؤثر با نوجوانان در پیشگیری از مصرف سیگار
نوجوانان برای مواجهه با فشارهای روانی و اجتماعی مختلف، نیاز به مجموعهای از مهارتهای مقابلهای دارند. آموزش و تقویت این مهارتها میتواند آنها را در برابر وسوسههایی مانند مصرف سیگار مقاومتر سازد. این مهارتها شامل موارد زیر است:
مدیریت استرس: آموزش تکنیکهای آرامسازی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن کوتاه، یا تمرینات ذهنی ساده میتواند به نوجوانان کمک کند تا استرس ناشی از امتحانات، مشکلات با دوستان، یا انتظارات خانواده را به شیوهای سالم مدیریت کنند، به جای اینکه به سیگار به عنوان راهی برای آرامش رو بیاورند.
قاطعیت و نه گفتن: بسیاری از نوجوانان به دلیل ترس از طرد شدن یا فشار همسالان، در گفتن “نه” مشکل دارند. تمرین جملات قاطعانه و تشویق آنها به بیان عقاید و احساسات خود، بدون ترس از قضاوت، به آنها قدرت میدهد تا در موقعیتهای فشار همسالان، مقاومت کنند.
حل مسئله: آموزش رویکرد گام به گام برای حل مشکلات، به نوجوانان کمک میکند تا به جای اجتناب یا استفاده از راههای ناسالم، راهحلهای سازندهای برای چالشهای خود بیابند.
تفکر انتقادی: تشویق نوجوانان به زیر سوال بردن اطلاعات و پیامهایی که دریافت میکنند (مثلاً تبلیغات یا باورهای نادرست در مورد سیگار)، به آنها کمک میکند تا تصمیمات آگاهانهتری بگیرند.
ایجاد گفتگوهای مؤثر و حمایتگرانه:
ایجاد یک بستر امن برای گفتگو، سنگ بنای حمایت از نوجوانان است. در این راستا:
زمان مناسب را انتخاب کنید: بهترین زمان برای گفتگو، زمانی است که هر دو طرف آرام و فارغ از مشغله هستند. نیازی نیست این گفتگوها حتماً رسمی و طولانی باشند؛ گاهی یک گفتگوی کوتاه و صمیمی در حین یک فعالیت مشترک، مؤثرتر است.
شنونده فعال باشید: به جای سخنرانی کردن، با دقت به حرفهای نوجوان گوش دهید. سوالات باز بپرسید و نشان دهید که برای شنیدن دیدگاه او ارزش قائل هستید. از قطع کردن حرف او یا مقایسه کردنش با دیگران خودداری کنید.
بدون قضاوت و سرزنش: نوجوانان اغلب از قضاوت شدن واهمه دارند. اگر متوجه شدید که او در معرض خطر است یا حتی تجربهای داشته، با آرامش و همدلی به او نزدیک شوید. هدف، درک و کمک است، نه سرزنش.
اطلاعات درست و بهروز ارائه دهید: به زبان ساده و قابل فهم، در مورد مضرات سیگار، از جمله تأثیرات کوتاهمدت و بلندمدت آن بر سلامت جسمی و روانی، ظاهر، و حتی مسائل مالی صحبت کنید. از منابع معتبر استفاده کنید.
روی نقاط قوت تمرکز کنید: نوجوانان را برای انتخابهای سالم و مثبت تشویق کنید. دستاوردهایشان را در زمینههای مختلف (ورزش، هنر، تحصیل) ستایش کنید تا اعتماد به نفسشان افزایش یابد.
در دسترس باشید: به نوجوان نشان دهید که همیشه میتوانید به او کمک کنید و حامی او هستید. این حس امنیت، او را در برابر فشارهای بیرونی قویتر میکند.
با بهکارگیری این راهکارها، خانوادهها میتوانند نقش مؤثر و کلیدی در پیشگیری از گرایش نوجوانان به سیگار ایفا کرده و به سلامت و آینده آنها کمک کنند.
