وقتی فشار هزینهها به داخل خانه میرسد!
فرزانه پیرو احمدی- مشاور خانواده
صبح مشهد- در روزهای سخت اقتصادی، بحثهای خانوادهها معمولاً از مسائل کلی شروع شده و به میز شام میرسد. فشار هزینهها، نگرانی از آینده و محدودیتهای مالی، لایهای از تنش و اضطراب را بر فضای خانه میکشند. اما سوال اصلی این نیست که چقدر پول کم داریم، سوالی که واقعاً باید نگرانش باشیم این است: آیا این کمبودها، چیزی فراتر از کالاهای مصرفی را از ما میگیرد؟ آیا این بحران، پیوند عاطفی ما را با فرزندانمان از بین خواهد برد؟
اشتباه بزرگ این است که وقتی پول جای محبت را میگیرد
یکی از خطرناکترین واکنشهای والدین در دوران سختی، احساس گناه است. والدین وقتی نمیتوانند خواستههای مادی فرزندشان (از اسباببازی گرفته تا خرید لباس یا حتی خوراکیهای مورد علاقه ) را برآورده کنند، دچار نوعی شرم میشوند.
این حس، باعث میشود والدین ناخواسته دو مسیر اشتباه را طی کنند: یا به دلیل فشار مالی و استرس، زودتر عصبی میشوند و با فرزندشان برخورد تندی میکنند، و یا برای اینکه احساس گناه نکنند، با هر هزینهای سعی میکنند خواستهها را برآورده کنند که این خود منجر به بدهی و تنشهای خانوادگی بیشتر میشود.
چرا فرزند، نیازهای مادی را با بیعاطفگی اشتباه میگیرد؟
باید بدانیم که کودکان و نوجوانان، ابزارهای تحلیل اقتصاد کلان ندارند. آنها نمیدانند تورم چیست یا وضعیت بازار چگونه است؛ آنها فقط نتیجه را میبینند. اگر «نه» گفتنهای ما به خواستههایشان، با توضیحِ شفاف و محبت همراه نباشد، فرزند این را به عنوان یک ریزش عاطفی تفسیر میکند. او ممکن است فکر کند؛ چون من این را میخواهم، آنها از من ناراحتاند یا آنها دیگر مرا دوست ندارند.
اینجاست که شکاف عاطفی آغاز میشود و فرزند به جای پناه بردن به والدین، به دنبال تأمین نیازهای خود در دنیای بیرون یا فضای مجازی میگردد.
چطور در این شرایط به رابطه آسیب نرسد؟
برای اینکه اجازه ندهیم بحران اقتصادی، ساختار روانی خانواده را فرو بپاشد، چند راهکار ساده اما کلیدی وجود دارد:
۱. صداقت به همراه امنیت: با فرزندتان متناسب با سنش درباره محدودیتها صحبت کنید. اما دقت کنید که نباید با لحن قربانی و شکایت از دنیا صحبت کنید. به جای اینکه بگویید: ما چقدر بیچارهایم که نمیتوانیم این را بخریم، بگویید: در حال حاضر اولویتهای مالی ما این است و این خرید در لیست فعلی ما نیست، اما میتوانیم برای آینده برنامهریزی کنیم. این کار به او حس امنیت و واقعگرایی میدهد.و باعث بالا رفتن تاب آوری او نیز میشود.
۲. آموزش مدیریت به جای سرزنش: بحران اقتصادی میتواند فرصتی برای تربیت فرزندانی باشد که با ارزش پول و مدیریت منابع آشنا باشند. به جای سرزنش کردنِ خواستههای او، او را در فرآیند تصمیمگیری شریک کنید. اجازه دهید بین دو گزینه، خودش انتخاب کند. این کار عزتنفس او را به جای خرید کالا، از طریق قدرت تصمیمگیری تقویت میکند.
۳. سرمایهگذاری روی تجربههای رایگان: بزرگترین اشتباه این است که فکر کنیم برای خوشحال کردن فرزند، حتماً باید هزینه کرد. توجه عمیق، بازیهای خانگی، پیادهروی مشترک و گوش دادن بدون قضاوت، هزینهای ندارند اما دقیقاً همان چیزهایی هستند که در روزهای سخت، مانع از فروپاشی پیوند عاطفی میشوند.
سخن پایانی و ماندگار:
بحرانهای اقتصادی دورههایی هستند که گذرا خواهند بود، اما تأثیر آنها بر روانِ فرزندان میتواند ماندگار باشد. اگر یاد بگیریم که (نه) گفتن به یک کالا، به معنای (نه) گفتن به ارزش فرزندمان نباشد، نه تنها رابطه عاطفیمان ویران نمیشود، بلکه فرزندانی مقاوم و واقعگرا پرورش خواهیم داد که در برابر طوفانهای آینده، تسلیم نمیشوند.
