ریاب؛ نگینِ درخشانِ حاشیه کویر در مسیر ثبت جهانی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی گفت: روستای تاریخی ریاب گناباد، نگینی درخشان در حاشیه کویر خراسان رضوی، امروز بیش از هر زمان دیگری مورد توجه فعالان حوزه میراث فرهنگی و گردشگری قرار گرفته است؛ روستایی که با معماری اصیل ایرانی (Persian Vernacular Architecture)، قنات‌های کهن (Ancient Qanats)، باغ‌های سرسبز و هویت تاریخی کم‌نظیر خود، در مسیر ثبت جهانی (UNESCO World Heritage/UN Tourism Best Tourism Villages) قرار گرفته و می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری فرهنگی (Cultural Tourism Destinations) ایران تبدیل شود.

به گزارش صبح مشهد به نقل از خبرنگار میراث‌آریا، سید جواد موسوی امروز پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ با اشاره به اهمیت ویژه روستای ریاب اظهار کرد: ریاب تنها یک روستا نیست، بلکه مجموعه‌ای زنده از تاریخ، فرهنگ، هنر و معماری ایرانی است که قرن‌ها اصالت خود را حفظ کرده و امروز به‌عنوان یکی از ارزشمندترین ظرفیت‌های میراثی (Heritage Assets) شرق کشور شناخته می‌شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی ادامه داد: این روستای تاریخی با داشتن بافت سنتی منحصربه‌فرد (Unique Traditional Fabric)، خانه‌های خشتی (Adobe Houses)، آب‌انبارها، باغ‌های کهن، مسیرهای سنتی و نزدیکی به قنات جهانی قصبه گناباد (Qasabeh Ghasabeh World Heritage Qanat)، از جایگاه ویژه‌ای در حوزه گردشگری فرهنگی برخوردار است و به همین دلیل روند ثبت جهانی آن با جدیت در حال پیگیری است.

موسوی با بیان این‌که روستای ریاب ظرفیت تبدیل شدن به یک برند بین‌المللی گردشگری (International Tourism Brand) را دارد، تصریح کرد: ثبت جهانی این روستا می‌تواند نه‌تنها موجب حفاظت بیشتر از میراث تاریخی منطقه شود، بلکه زمینه‌ساز رونق اقتصادی، اشتغال‌زایی و توسعه گردشگری پایدار (Sustainable Tourism Development) در گناباد و خراسان رضوی خواهد بود.

او درباره ویژگی‌های روستای هدف گردشگری ریاب گفت: روستای ریاب که در نزدیکی شهر گناباد قرار دارد، یکی از نمونه‌های کم‌نظیر معماری کویری ایران (Iranian Desert Architecture) به شمار می‌رود. ترکیب دیوارهای خشتی، کوچه‌های باریک، بادگیرها (Windcatchers) و باغ‌های سرسبز در کنار سکوت آرام کویر، تصویری چشم‌نواز و متفاوت را برای گردشگران داخلی و خارجی خلق کرده است. بسیاری از کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند این روستا نمونه‌ای اصیل از سبک زندگی سنتی (Traditional Lifestyle) در مناطق کویری ایران است، جایی که مردم طی قرن‌ها با کمترین امکانات طبیعی، زیستگاهی پایدار و هماهنگ با محیط (Eco-friendly Settlement) ایجاد کرده‌اند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی با اشاره به برنامه‌های انجام شده برای حفاظت از این روستا گفت: در سال‌های اخیر اقدامات متعددی از جمله مرمت بناهای تاریخی (Restoration of Historic Buildings)، ساماندهی معابر سنتی، مستندسازی آثار فرهنگی، توسعه اقامتگاه‌های بوم‌گردی (Ecolodges) و آموزش جوامع محلی (Community-based Education) انجام شده است تا زمینه برای ثبت جهانی ریاب فراهم شود.

او ادامه داد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ریاب، پیوند عمیق مردم با فرهنگ و میراث تاریخی منطقه است، اهالی این روستا هم‌چنان بسیاری از آیین‌ها، سنت‌ها و شیوه‌های زندگی بومی (Indigenous Living Traditions) را حفظ کرده‌اند و همین مسئله ارزش فرهنگی این منطقه را دوچندان کرده است.

موسوی تأکید کرد: امروز گردشگران خارجی بیش از هر چیز به دنبال تجربه زندگی اصیل (Authentic Experience)، فرهنگ بومی و معماری سنتی هستند و ریاب همه این ویژگی‌ها را در خود جای داده است. این روستا می‌تواند به یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری فرهنگی و کویری کشور تبدیل شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی یادآور شد: نزدیکی ریاب به قنات جهانی قصبه گناباد، که به‌عنوان یکی از شاهکارهای مهندسی آب در جهان (Water Engineering Masterpiece) شناخته می‌شود، یک فرصت طلایی برای توسعه گردشگری منطقه است. بسیاری از گردشگران خارجی که برای بازدید از قنات قصبه به گناباد سفر می‌کنند، می‌توانند با حضور در ریاب تجربه‌ای کامل از فرهنگ، معماری و زندگی سنتی ایرانی داشته باشند.

موسوی با اشاره به اهمیت ثبت جهانی این روستا اظهار کرد: ثبت جهانی ریاب می‌تواند نگاه جهانیان را به ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی شرق ایران جلب کند، این اتفاق علاوه بر افزایش حضور گردشگران، باعث جذب سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری و صنایع دستی (Handicrafts Investment) نیز خواهد شد.

او افزود: یکی از سیاست‌های مهم ما، توسعه گردشگری مبتنی بر جوامع محلی (Community-Based Tourism – CBT) است. در ریاب تلاش شده مردم روستا نقش اصلی را در حفظ میراث فرهنگی و ارائه خدمات گردشگری داشته باشند تا منافع اقتصادی این توسعه مستقیماً به ساکنان منطقه برسد.

موسوی با قدردانی از همراهی مردم و مسئولان محلی گفت: حفظ و معرفی میراث تاریخی تنها وظیفه یک دستگاه اجرایی نیست، بلکه نیازمند مشارکت همگانی است. خوشبختانه مردم ریاب با علاقه و احساس مسئولیت از هویت تاریخی خود حفاظت کرده‌اند و همین موضوع آینده روشنی را برای ثبت جهانی این روستای ارزشمند رقم خواهد زد.

او تصریح کرد: روستای ریاب امروز نه‌تنها نمادی از تاریخ و فرهنگ گناباد، بلکه نشانه‌ای از هنر، دانش و شیوه زندگی ایرانی در دل کویر است؛ روستایی که با تلاش مسئولان و مردم، در مسیر جهانی شدن قرار گرفته و می‌تواند به یکی از افتخارات بزرگ میراث فرهنگی ایران تبدیل شود.