نویسنده: شاهین رهی شهرکی
صبح مشهد- معرفی کلانشهر مشهد به عنوان نامزد نهایی جمهوری اسلامی ایران برای کسب عنوان «پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی در سال ۲۰۳۰» از سوی سازمان همکاری اسلامی، رویدادی مهم در حوزه دیپلماسی شهری و گردشگری محسوب میشود. این انتخاب، در ظاهر نشاندهنده جایگاه برجسته مشهد در میان شهرهای جهان اسلام است؛ شهری که به واسطه میزبانی از بارگاه مطهر امام رضا(ع)، سالانه پذیرای میلیونها زائر از داخل و خارج کشور است. با این حال، فراتر از اهمیت نمادین این خبر، آنچه اهمیت بیشتری دارد نحوه مواجهه مدیریت شهری و نهادهای مسئول با این فرصت است.
مشهد پیش از این نیز تجربه قرار گرفتن در مرکز توجه جهان اسلام را داشته است. انتخاب این شهر به عنوان «پایتخت فرهنگی جهان اسلام» در سال ۲۰۱۷، بستری فراهم کرد تا ظرفیتهای فرهنگی و مذهبی آن بیش از گذشته در سطح منطقهای و بینالمللی مطرح شود. در آن مقطع، مجموعهای از برنامههای فرهنگی، نشستها و رویدادهای مختلف برگزار شد و تلاشهایی برای معرفی هرچه بیشتر جایگاه مشهد صورت گرفت. با این حال، ارزیابیهای امروز نشان میدهد که آن تجربه، با وجود ارزش نمادین، نتوانست به شکل کامل به یک تحول پایدار در حوزه گردشگری شهری، کیفیت خدمات و ارتقای زیرساختها منجر شود.
واقعیت این است که مشهد از ظرفیتهایی برخوردار است که کمتر شهری در جهان اسلام در اختیار دارد. پیوند عمیق میان هویت مذهبی، حضور مستمر زائران، زیرساختهای گسترده اقامتی و خدماتی، و تجربه طولانی در میزبانی از جمعیتهای میلیونی، مجموعهای از مزیتهای کمنظیر برای این شهر ایجاد کرده است. با این حال، همین ظرفیتها در بسیاری از موارد به یک «برند جامع گردشگری» تبدیل نشدهاند و مشهد همچنان بیش از هر چیز به عنوان یک مقصد زیارتی شناخته میشود.
نامزدی مشهد برای عنوان پایتخت گردشگری جهان اسلام در سال ۲۰۳۰ میتواند فرصتی ارزشمند برای بازتعریف این جایگاه باشد. این عنوان در صورت بهرهبرداری صحیح، میتواند به توسعه زیرساختهای گردشگری، افزایش سرمایهگذاری در حوزه خدمات شهری، تقویت گردشگری سلامت، ارتقای کیفیت فضاهای عمومی و گسترش تعاملات فرهنگی و اقتصادی با دیگر شهرهای اسلامی منجر شود. همچنین این رویداد میتواند به تقویت برند بینالمللی مشهد و افزایش سهم اقتصاد گردشگری در ساختار اقتصادی شهر کمک کند.
با این حال، تحقق این اهداف نیازمند نگاه راهبردی و برنامهریزی بلندمدت است. تجربههای پیشین نشان داده است که اگر چنین عناوینی صرفاً در سطح تبلیغات و برنامههای مقطعی باقی بمانند، تأثیرات آنها محدود و کوتاهمدت خواهد بود. در مقابل، زمانی که این فرصتها به عنوان محرکی برای اصلاحات ساختاری در مدیریت شهری و توسعه زیرساختها مورد استفاده قرار گیرند، میتوانند به نقطه عطفی در مسیر توسعه شهر تبدیل شوند.
در این میان، نقش شهرداری و شورای اسلامی شهر مشهد بسیار تعیینکننده است. تدوین یک برنامه عملیاتی مشخص برای افق ۲۰۳۰، توسعه و بهبود نظام حملونقل شهری، ارتقای کیفیت خدمات و فضاهای عمومی، استانداردسازی خدمات گردشگری و تنوعبخشی به سبد گردشگری شهر از جمله اقداماتی است که میتواند زمینه تحقق واقعی این عنوان را فراهم کند. همچنین تقویت همکاری میان نهادهای شهری، بخش خصوصی و فعالان صنعت گردشگری، یکی از پیشنیازهای اصلی موفقیت در این مسیر خواهد بود.
در نهایت، باید توجه داشت که عنوان «پایتخت گردشگری جهان اسلام» بیش از آنکه یک افتخار تشریفاتی باشد، مسئولیتی جدی برای مدیریت شهری ایجاد میکند. اگر این فرصت با برنامهریزی دقیق و اقدامات عملی همراه شود، میتواند به تقویت جایگاه بینالمللی مشهد و ارتقای کیفیت تجربه زائران و شهروندان منجر شود. در غیر این صورت، این عنوان نیز ممکن است همچون برخی تجربههای گذشته، بیش از آنکه به یک تحول واقعی بیانجامد، در حد یک یادآوری نمادین باقی بماند.
