هر سال با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، موجی از رسوم و آیینهای در آستانه فراموشی زنده میشود. رسم و رسومی که هرچند تنها در یک بازه محدود زمانی از سال اجرا میشوند، اما از آنچنان اهمیتی برای ایرانیان برخوردار هستند که همیشه از چندی قبل از رسیدن زمان اجرای آنها، تلاش برای بهبود آنها را در دستور کار خود قرار میدهند.
به گزارش صبح مشهد، برخی از این رسوم ریشه در ادیان جامعه، برخی نشاتگرفته از گستره جغرافیایی آن و دستهای هم سرچشمهای چندگانه دارند. در همین زمینه گفتوگویی با یک خراسانپژوه و پژوهشگر فرهنگ عامه انجام دادهایم که در ادامه میخوانید:
رضا سلیمان نوری در گفتوگویی اظهار کرد: اهالی قدیم خراسان، خردهفرهنگهای رمضانی بسیاری دارند. صرفنظر از اینکه اغلب مردم دیندار این خطه با روزهداری در سه روز یا دستکم آخرین روز ماه شعبان به استقبال رمضان میروند، نخستین آیین رمضانی که در تمام شهرستانهای خراسان رضوی اجرا میشود، غبارروبی مساجد است.
وی با بیان اینکه مسجد در ماه مبارک رمضان کانون و مأوای اصلی پرهیزگاران است و بخش عمدهای از اوقات بندگان خدا در این ماه در مساجد سپری میشود، افزود: از همین رو مردم شهرستانهای خراسان رضوی با غبارروبی مساجد، خانههای خدا را برای پذیرایی شایسته از مهمانان الهی آماده میکنند.
این خراسانپژوه ادامه داد: تلاوت قرآن در ماه مبارک رمضان برای مردم خراسان اهمیت ویژهای دارد. در گوشهوکنار شهرها و روستاهای استان، جلسات متعدد دورخوانی قرآن برگزار میشود. مردان بیشتر پس از افطار در مساجد و تکایا دورههای قرآن برگزار میکنند و بانوان نیز هر روز در ساعتی مشخص در منزل یکی از همسایهها گرد هم میآیند و یک جزء قرآن تلاوت میکنند.
در روز پایانی ماه، هر یک مقداری آجیل، شیرینی و سکه با خود میآورند و آنها را روی هم میریزند، سپس هر نفر سورهای از جزء سیام را میخواند. در نهایت، بانویی که قرائت سوره توحید به او میرسد، موظف است پس از ماه مبارک رمضان سایر بانوان را به صرف آشی با عنوان «آش قلهوالله» دعوت کند. همچنین در پایان جلسه، هر یک مقداری از آجیل را بهعنوان تبرکِ سر قرآن و سکه را به نیت برکت قرآن برمیدارند و در جیب یا کیف پول خود نگه میدارند.
سلیمان نوری با اشاره به اینکه مشهدیها معتقدند قرآنی که در ماه رمضان آغاز میکنند باید تا پایان ماه به اتمام برسد، ادامه داد: در غیر این صورت مقروض میشوند. همچنین هر کس در جزء آخر قرآن سوره توحید را بخواند، به دیگر شرکتکنندگان دوره شیرینی میدهد. نذر «ختم انعام» نیز از دیگر روشها برای برآورده شدن حاجات است؛ به این صورت که از قاریان مسلط دعوت میشود پس از قرائت سوره انعام، بر سر سفره نعمت الهی افطار میهمان باشند. در میان جلسات قرآن موجود در سطح شهرهای خراسان، جلسات فامیلی لطف و صفای خاصی دارد.
برخی خانوادهها در ماه مبارک رمضان هر شب در منزل بزرگتر خانواده یا یکی از خواهران و برادران گرد هم میآیند و ضمن بهجا آوردن سنت حسنه صلهرحم، به تلاوت آیات روحبخش قرآن مجید میپردازند. گردهمآیی اعضای یک خانواده، بهویژه هنگامی که با ذکر و تلاوت کلام الهی همراه باشد، آثار مثبت دوچندانی بر جای میگذارد.
سنت افطاری
وی یکی دیگر از برنامههای پسندیده مردم خراسان در این ماه را برپایی سفرههای ساده افطاری عنوان کرد و گفت: افراد در بسیاری از مساجد و تکایا، پس از اقامه نماز جماعت، با نشستن در کنار این سفرهها روزه خود را افطار میکنند. مردم خراسان به افطاریدادن علاقه فراوان دارند و از این رهگذر، صلهرحم بهجا آورده و اقوام و خویشان را گرد هم جمع میکنند. در این ماه توجه به مستضعفان و یتیمان نیز پررنگتر میشود.
با توجه به وجود اماکن زیارتی فراوان در خراسان، مردم در روزهای جمعه و نیز ایام شهادت امیرالمؤمنین(ع) در این اماکن افطاری میدهند. افرادی که نذر دارند یا قصد عقیقه فرزند خود را دارند، گوسفندی ذبح کرده، گوشت آن را میان نیازمندان توزیع میکنند یا با پخت غذا، افطاری میدهند.
روزه «کلهچغوکی»
این پژوهشگر فرهنگ عامه، درباره رسمهایی که برای کودکان در ماه مبارک رمضان انجام میشد بیان کرد: کودکان خراسانی نیز در ماه مبارک حالوهوای خاص خود را دارند. والدین میکوشند بهتدریج فرزندانشان را به روزهداری عادت دهند. کودکانی که سن کمتری دارند، تا ظهر روزه میگیرند که در زبان محاورهای به آن «روزه کلهچغوکی» گفته میشود. همچنین به فرزندانی که در آستانه سن تکلیف هستند وعده داده میشود در صورت روزهگرفتن، هدیهای دریافت کنند.
منبع: ایسنا راسان رضوی
